Wat is Sensopatisch Spel?

Gepubliceerd op 21 november 2021 om 07:48

Er is nog zo weinig te vinden over Sensopatisch Spel. Geen gebrek aan inspiratie hoor, daar is genoeg over te vinden. Maar over wat het nou echt is, en waarom het zo belangrijk en waardevol is. Helemaal in een tijd als deze, met alle onzekerheden rondom Corona en de Sinterklaas spanningen. Daarom heb ik me eens gewaagd aan een uitgebreide blog over Sensopatisch Spel.

Sensopatisch Spel is spel waarbij de zintuigen gebruikt worden. Tijdens dit spel ontdekken de kinderen met hun handen, neus, oren, ogen en mond.
Het woord zegt het zelf eigenlijk al. Want Senso betekent zintuigen en Patisch betekent beleven. Als de kinderen Sensopatisch Spelen, beleven ze de zintuigen. Dus tijdens dit spel mogen ze lekker voelen, proeven, ruiken zien en horen.

Dit hoeft natuurlijk niet allemaal tegelijk, maar het kan wél! Ik doe dit namelijk hier tijdens een Messy Play ochtend in de Kliederschuur. Tijdens zo’n ochtend bied ik meerdere bakken en activiteiten aan. Vloerverwarming aan, in de romper, deurtje dicht en gaan. Dan wordt het dus echt Messy!

Sensopatisch spelen is spelen met materialen zonder vaste vorm zoals zand, water, verf, klei, modder, scheerschuim, rijst, maïszetmeel, kralen, peulvruchten en nog véél meer! Kinderen vinden het heerlijk spel, omdat ze met hun handen alle materialen mogen ontdekken. Maar dit spel geeft wel vaak rommel. Daarom noemen we het hier ook wel Kliederspel. Maar doordat het rommel geeft, mag het helaas niet altijd en dat is heel erg jammer. Want Sensopatisch Spel is niet alleen heel erg leuk. Het spel heeft heel veel voordelen. En het is ook nog eens heel erg leerzaam.

Tijdens een Messy Play ochtend hier in de Kliederschuur heb ik altijd meerdere bakken (troggen) staan. Zo is er vaak een bak met veel kleur, bijvoorbeeld een bak met gekleurde rijst. Een bak met materiaal wat geluid maakt, zoals kikkererwten. Die maken zo’n mooi geluid als je ze in metalen bakjes laat vallen. Helemaal mooi is als er ook nog verschillende structuren in zitten, als allemaal verschillende bonen. Een bak die lekker ruikt. De bak met koffie is hier erg favoriet. En een ‘natte bak’, bijvoorbeeld een bak met scheerschuim. Daarnaast is er ook altijd nog een lekkere kliederopdracht met verf, als spetten met de vliegenmeppers.

Het mooie hieraan is dat kinderen zelf kunnen kiezen waar ze mee gaan spelen. Ik vind het dan ook iedere keer weer zo bijzonder om te zien dat het zich zo mooi verdeelt. Eentje zit bij het scheerschuim, een paar bij de rijst, één bij de koffie en een ander is aan het schilderen.
En iets wat eerst erg spannend lijkt, als gekleurde glibberige spaghetti, gaan ze soms na een half uurtje observeren toch even proberen.

Thuis of op je werk is dit natuurlijk niet altijd haalbaar. En je hoeft ook echt niet altijd zo groot uit te pakken! Om dat een keer te ervaren is natuurlijk wel heel leuk. Vaak wordt er een sensorische bak aangeboden. De bak wordt gevuld met bijvoorbeeld, rijst of pasta. En hieraan wordt dan materiaal toegevoegd. Dit kan heel goed in een thema. Denk aan een bak met maïs met tractors, groene erwtjes met dino’s of roze rijst met een theeserviesje. Op je werk kun je heel goed aansluiten bij het thema waar je mee bezig bent.

Maar je kan al beginnen en veel bereiken met kleine dingen. Een beetje pasta aanbieden in een pannetje in het speelkeukentje, of in de kipper van de tractor is al een heel mooi begin! Je kan je dan ook heel goed focussen op één zintuig per keer. Je kan dan alleen het voelen centraal stellen, of juist het zien, horen, ruiken of proeven. Ik zou niet focussen op één materiaal per keer. Als je goed je kind kent dan is dat prima, maar in een groep zou ik altijd voor meerdere opties gaan. Zodat er wat te kiezen valt, zodat ze hun eigen behoeften kunnen aangeven.

Ik heb hier net een mooi bericht over gedeeld met betrekking tot de ‘Baard van Sinterklaas’. Je ziet deze opdracht nu heel veel voorbijkomen. Het is fantastisch om te zien dat er steeds meer sensomotorische activiteiten worden aangeboden. Alleen net zoals bij het schrijven van letters in scheerschuim. Wordt er ook nu alleen scheerschuim aangeboden. Scheerschuim kan voor sommige kinderen best wel een intense ofwel een hoge prikkel zijn. Je moet dit nooit forceren! Best is om ook altijd een alternatief aan te bieden. In het geval van de ‘Baard van Sinterklaas’ kan dit watten, macaroni of rijst zijn. En voor hele jonge kinderen opgeklopte ongezoete slagroom, yoghurt of kokos.

Harde, vaste, droge stoffen zijn veel minder intens dan natte, koude en glibberige stoffen. Ik zet ze hier even voor je op een rij. Van laag (minder heftig) naar hoog (steeds heftiger). Dus van droog naar nat, hoe natter hoe intenser.
Droge pasta, droge kikkererwten of andere bonen, droge rijst, droge haver, klei dat niet blijft plakken, droog kinetisch zand, bloem of koffie (dit blijft wat plakken aan de handen), vochtig deeg (zout of koekjesdeeg), glibberige waterparels (orbeez), verf, kinderscheerschuim (crazy soap) deze is iets droger dan gewone scheerschuim, scheerschuim, slijm, modder en het hoogst zijn dan wel de ijsklontjes.

Kinderen die hier voor de eerste keer in De Kliederschuur komen duiken ook meestal niet gelijk in de scheerschuim of andere natte en glibberige bakken. Zeker de jongere kinderen niet. Misschien na een poosje, als ze zien dat anderen veel plezier hebben. Of een volgende keer. Of eerst even met een kwastje in plaats van met de handen.

Je kunt het spelen met koude, glibberige en natte stoffen zeker wel opbouwen. Blijf het zeker aanbieden, maar wel zonder enige vorm van druk.
In een groep zou ik altijd meerdere opties neerleggen, in ieder geval twee. Ga je letters schrijven, zet dan een bak met rijst (laag), een bak met zout (hoger, want blijft al wat aan de handen plakken) en scheerschuim (hoogst) neer.
Ze kunnen dan zelf aangeven waar hun behoefte ligt. En misschien als ze beginnen in de rijst proberen ze later toch nog wel even het scheerschuim.
Thuis zou je de koude, natte en glibberige materialen prima in de badkamer aan kunnen bieden. Lekker kliederen met scheerschuim op de douchewand. Of met bakjes en waterparels in bad. Dan is het een stuk minder intens.

Je kunt het ook eerst eens proberen met de voeten in plaats van met de handen. Want soms als iets met de handen te heftig is kunnen ze het met de voeten wel aan. Gevoeligheid kan per lichaamsdeel verschillen. In de kliederschuur heb ik een oude ladder liggen waar ik een vaste blotevoeten pad van heb gemaakt. Bijna ieder thema leg ik hier de materialen in zodat we deze met onze voeten kunnen ontdekken. Ik heb al een blog geschreven over het thema blotevoeten pad.

Sensopatisch Spel heeft een enorme aantrekkingskracht op kinderen. Dat is altijd heel goed te zien hier in de Kliederschuur. Ze kunnen niet wachten tot ik de doeken van de troggen af heb gehaald. En duiken gelijk in de bakken.
Een grote bak met gekleurde rijst met daarbij allemaal mooie bakjes, een bak met maïs met daarbij verschillende tractors of een bak met groene (dino)erwtjes met allemaal dino’s erbij. De ervaring hier is dat de kinderen hier gelijk in duiken. Sensopatisch Spel is zo laagdrempelig, dat het eigenlijk bij alle kinderen aansluit. Ook voor kinderen die anders niet zo snel tot zelfstandig spel komen.

Bij Sensopatisch Spel staat het plezier voorop. Het is gewoon heel erg leuk! Het spel is vaak wat rommelig en dat vinden kinderen juist zo leuk. Kinderen gaan vanzelf op ontdekking, experimenteren en doen veel nieuwe ervaringen op. Waarbij er veel nieuwe verbindingen in de hersenen ontstaan. Hierdoor leren ze dus op een spelende manier echt heel erg veel. Ze leren veel over de materialen die worden aangeboden, hoe de verschillende materialen aanvoelen, hoe zwaar ze zijn, en wat je er allemaal mee kunt. Maar ze leren ook heel veel over zichzelf. Wat vind ik wél fijn? En wat vind ik niet fijn?

Sensopatisch Spel is vaak heel rustgevend. Heerlijk met je handen door de rijst, erwtjes, mais zorgt ervoor dat je je gaat ontspannen. Het werkt dan ook vaak ontprikkelend. Kinderen komen vaak even helemaal tot zichzelf.
Moeders die hier komen naar een Messy Play ochtend verwachten soms het ‘ergste’. Ze zijn er vaak onder de indruk hoe rustig de kinderen aan het spelen en ontdekken zijn.

Het is fijn om Sensopatisch Spel, bijvoorbeeld een bak met rijst, aan te bieden na een drukke dag, als er veel nieuwe en/of spannende dingen zijn, of aan het eind van de dag als de kinderen moe worden.
Ook als je kind helemaal overprikkeld is kun je goed een bak met bijvoorbeeld kikkererwten aanbieden. Mooier is natuurlijk als je dit al doet voordat je kind overprikkeld raakt.
Ook kinderen die moeite hebben met de prikkelverwerking zoals kinderen met autisme, adhd, add, pdd-nos of hsp (hoogsensitiviteit) hebben veel baat bij Sensopatisch Spel. Sensopatisch Spel kan ook heel mooi worden ingezet tijdens therapieën met kinderen. 

Met Sensopatisch Spel haal je de aandacht weer even naar het lijf. Door Sensopatisch Spel worden kinderen zich heel bewust van hun eigen lichaam. Even heerlijk Sensopatisch spelen, kliederen zonder doel of resultaat. Even heerlijk je hoofd leeg maken. Dan kun je er weer tegen aan!

Wij als volwassenen doen dit ook. We zoeken onze rust door naar het strand te gaan of door in de tuin te werken. Of door na een drukke dag een lange douche te nemen of om even lekker in bad te gaan. En als jij aan het bakken bent, kneed jij dan ook wel eens net wat langer in het deeg dat nodig is?

Uit onderzoek blijkt dan ook dat het doen van een tactiele activiteit, een activiteit waarbij je je tast gebruikt, waarbij je dus mag voelen. Gemiddeld 2 uur lang invloed heeft op de alertheid van een kind.
Dus als het kind even zou mogen spelen bij een bak met rijst, kikkererwten, pasta of bonen. Dan zou het er daarna weer twee uur tegenaan kunnen!

Dat Sensopatisch Spel zo ontspannend werkt komt doordat er weinig eisen aan worden gesteld, het is heel laagdrempelig. Eigenlijk zit er geen direct doel aan Sensopatisch Spelen. Er is niets dat moet of wat het moet worden. Er is ook niks wat ze fout kunnen doen. En als het niet lukt dan beginnen ze gewoon weer opnieuw. Dit kan het zelfvertrouwen van kinderen vergroten.

Sensopatisch Spel bevordert de creativiteit van kinderen. Ze kunnen hun eigen fantasie laten gaan en zo hun gevoelens uiten. Door de rustgevende werking van Sensopatisch Spel blijven kinderen rustiger en krijgen emoties een plekje. Het is een mooie manier om alles van de dag te verwerken. Tijdens het spel ontstaan de  mooiste gesprekken. Dit zie je ook in een groep. In de kring is het best spannend om wat te vertellen, maar bij de zand en watertafel kletsen ze voluit!

Ik kan zo genieten van de eigen creativiteit van kinderen. Neem onderstaande foto. Ik had een bak met gekleurde kikkererwten en allemaal verschillende buisjes klaargelegd. En een bak met bloem en zeefjes. Het jongetje op de foto had een geweldige toeter gemaakt van de buisjes. Deed er bloem in en maakte prachtige rookwolken, waar hij helemaal van onder de indruk was.

Het is jammer dat Sensopatisch Spel of een gegeven moment steeds meer afneemt. Want juist voor de wat oudere kinderen zou het zo goed zijn om nog eens even heerlijk te kliederen, ontspannen zonder doel. Dan alleen maar achter een schermpje te zitten. Want ook met deze leeftijden kun je heel veel sensorische activiteiten doen. Al lijkt het dan wel vaak wat meer op experimenteren. En komen er pipetjes, trechters en andere mooie en interessante materialen bij kijken. De enorme populariteit van de fidget toys op dit moment geeft wel heel duidelijk aan dat deze behoefte er nog wel is bij oudere kinderen! En denk ook eens aan die blijvende interesse in slijm!

Naast dat Sensopatisch Spel dus nog zeker interessant is voor oudere kinderen kun je er al heel jong mee beginnen. Al vanaf zo’n drie maanden. Natuurlijk altijd onder toezicht. Dit kan met bijvoorbeeld de mooie gekleurde baby sjaaltjes die je kunt ophangen aan een baby gym. Of de Sensory bottles. Dan bied je de materialen niet aan in een bak, maar in een fles die je vastlijmt. Zo kan je kindje ook kijken, schudden, ontdekken en heerlijk tot rust komen op een veilige manier. Ga je wel een bak aanbieden begin dan met producten als haver, rijst, kokos. Producten die veilig en eetbaar zijn.

Het mooie aan Sensopatisch Spelen is dat je er eigenlijk helemaal niet veel voor nodig bent. Het meeste heb je vast al wel in huis. Een grote bak, dienblad, schaal of oude lade. In je keukenkastjes vind je vast nog wel wat oude producten waarmee je de bak kunt vullen. Veel van deze producten kun je ook nog kleuren. Ik doe dit zelf altijd met voeding kleurstof voor het geval er nog even geproefd wordt, maar het kan ook gewoon met verf. En er staan vast ook wel wat kleine bakjes en schepjes in je keuken die je kunt toevoegen aan het spel.

Ik laat in de Kliederschuur de kinderen eerst altijd het materiaal ontdekken. Hoe voelt het? Hoe ruikt het? Welk geluid maakt het? Ik doe even een stapje terug en kijk naar de kinderen. Dan voeg ik wat materiaal toe aan het spel. Ik zet altijd al wat klaar waarvan ik denk dat het er goed bij past. Maar ik heb ook een grote Messy Play wand. Twee lange planken met allemaal mandjes met daarin allemaal mooie materialen, als dieren, pincetten, vergrootglazen. Zo kan ik goed aansluiten bij de behoeften van de kinderen.

Nadat je een bak met bijvoorbeeld rijst aan hebt geboden en de kinderen er heerlijk aan hebben gevoeld kun je er materialen bij neerzetten om het spel te verdiepen. Zet er niet ineens heel veel bij, maar voeg steeds wat toe. Haal eventueel weer wat weg en leg wat anders erbij. Zo verdiep je steeds het spel.

Naast wat spulletjes uit je keuken kun je ook heel goed kosteloos materiaal toevoegen aan het spel. Denk aan een eierdoos of wc-rolletjes.
Zelf bezoek ik regelmatig even de Kringloopwinkel, een rommelmarkt of kijk ik op Marktplaats. Daar zijn veel mooie schatten te vinden voor Sensopatisch Spel. Zo zie je op onderstaande foto mijn mooie troggen (onder de doeken) en een hele mooie weegschaal. Gevonden op marktplaats en bij de Kringloopwinkel.

Vaak worden er ook Loose Parts, of wel open eind materiaal toegevoegd aan Sensopatisch Spel. Net zoals het materiaal dat in de bak zit heeft dit geen doel. Je kunt helemaal je eigen fantasie laten gaan. Denk aan houten ringen, klosjes, pegg dolls tot aan prachtig speelgoed van bijvoorbeeld Grimm. Dit heeft zeker mijn voorkeur boven gewoon speelgoed. Je kunt zelf bedenken wat het is en wat je er mee gaat doen. Het prikkelt de fantasie.

Dit was zo mooi om pas te zien bij mijn nichtje. Ik had haar zusje de baby sjaaltjes al een tijdje geleden geven. Te zien was dat moeder eerst niet zo goed wist wat ze er mee moest doen. Maar dat hoefde zij ook niet te bedenken. De sjaaltjes werden al heel snel voor van alles gebruikt! Zo kwam ze aangelopen met een sjaaltje over haar gezicht en was ze de bruid.

Denk ook eens aan de plastic brandweerauto die geluid maakt. De kleuren zeggen al wat hij is, wat je er mee moet doen en het geluid is ook al bepaald. Een houten auto daarentegen kan alles zijn. Een politieauto, een raceauto, de auto van oma. En de geluiden kun je lekker zelf bepalen.

Maar dat betekent niet dat ‘gewoon’ speelgoed  niet goed is. Blijf steeds goed kijken naar de behoeften van je kind. Onze oudste heeft enorm veel met houten speelgoed gespeeld. Onze derde taalde er totaal niet naar, die wilde de felgekleurde plastic Paw Patrol diertjes en auto’s en speelde daar uren mee.
Heb jij thuis een dino fan? Bekijk dan ook maar eens mijn blog over Sensopatisch Spel met Dino's.

Voeg dus niet al je materialen in een keer toe, maar steeds een beetje. Op een gegeven moment verliezen sommige kinderen de interesse in het spel. Vaak hoef je maar iets kleins toe te voegen om de kinderen weer betrokken te krijgen. En iets waar niet mee gespeeld wordt kun je gewoon weer weg pakken.

Met Sensopatisch Spel kun je heel dicht bij de belevingswereld van het kind blijven. Waar houd je kind heel erg van? Tractors, auto’s, dino’s of paarden. Maak een mooie Sensorische thema bak met dat waar je kind zo van houdt.
Op het werk of in de klas kun je met Sensopatisch Spel heel goed aansluiten bij het thema waar je mee bezig bent. Vul met Sinterklaas eens een bak met haver en paardjes. Vul met Kerst de Zand en Watertafel eens met rode en groene rijst en kerstballetjes.

Ook kun je heel goed een sensomotorische activiteit aanbieden bij het prentenboek dat je hebt voorgelezen.  Dan kun je je ook eens helemaal uitleven en een prachtige bak maken door met de verschillende materialen iets heel moois te maken. Het nodigt enorm uit tot spelen. En het stimuleert de taalontwikkeling doordat je alles kunt bespreken. En ja het ligt wel snel door elkaar, maar dat geeft helemaal niks. Vaak zie je dat als jij dit doet het de kinderen ook stimuleert om iets heel moois te maken.

Zoals ik heb aangegeven heeft Sensopatisch Spel geen doel. Maar als kinderen wat ouder zijn kan dit natuurlijk wel. Je kunt Sensopatisch Spel heel goed inzetten om taal en rekenen te stimuleren. En als je 'echte' materialen aanbiedt geef je ze veel vertrouwen. Hierover deel ik binnenkort meer. Met het oog op de team trainingen die we gaan geven ga ik in Januari en Februari meedraaien in een Kleuterklas. Om te kijken op welke manieren je in de klas allemaal Sensopatisch Spel kunt aanbieden.

Terwijl ze heerlijk ontspannend aan het spelen zijn. En de gebeurtenissen van de dag verwerken leren ze ook nog heel erg veel. Vooral als er wat te kiezen valt spelen ze echt vanuit hun intrinsieke motivatie. En daar waar motivatie is ontstaat ontwikkeling. Ze zijn dus tijdens het spelen van alles aan het ontwikkelen. Zo oefenen ze voortdurend de fijne motoriek.

Sensopatisch Spel heeft dus veel voordelen. Het stimuleert de motoriek, zelfstandigheid, sociaal emotionele ontwikkeling, taalontwikkeling, probleemoplossend denken, oog- hand coördinatie, wiskundig denken en de creativiteit en nog veel méér! Bekijk maar eens de poster van de Kliederschuur.

En de nadelen? Ja het geeft soms veel rommel. Zo kreeg ik een leuke foto van een moeder toegestuurd met daarbij: 'Als zij een hele schuur met rommel aankan, dan moet ik toch tegen een beetje rommel aan de keukentafel kunnen.' Zij en haar kinderen hadden in ieder geval enorm genoten.
Tip: geef je kind een klein vegertje, dan kunnen ze zelf het ergste al opruimen.

Ben je enthousiast geworden maar weet je nog niet zo goed waar en hoe je moet beginnen met Sensopatisch Spel? In de webshop van de Kliederschuur vind je complete basispakketten waar je direct mee aan de slag kunt. Je kunt kiezen uit een kliederbak, kliedertray, kliederspiegel of kliederschaal. Er is er een met natuurlijke materialen, één waarbij je kleuren kunt ontdekken, één waarbij je geluiden kunt ontdekken, één waarbij je geur en smaak kunt ontdekken, één waarmee je kunt tellen en rekenen en de cijfers kunt ontdekken en één waarmee je kunt schrijven en de letters kunt ontdekken. Daarnaast kun je ook alle producten los vinden in de webshop. En wist je dat er zelfs een Sensopatisch Spel Abonnement is! Dan krijg je iedere eerste week van de maand een Sensopatisch Spel pakketje ter aanvulling van je eigen kliederbak.

Harde en droge materialen kunnen je kind goed helpen om tot rust te komen. En vochtige en natte materialen kunnen je kind goed helpen om wat actiever te worden. Al scheelt dit natuurlijk enorm per kind! Dus ga lekker uitproberen.

Kom je er niet uit? Heb je nog vragen? Wij geven trainingen over Sensopatisch Spel, zowel op locatie als hier in de Kliederschuur.
Deze trainingen geef samen met Anneke en Mirna. Anneke heeft veel ervaring in de Kinderopvang en het werken met de Regio Emilia aanpak. En Mirna heeft veel ervaring op het gebied van begeleiden van zorgleerlingen door middel van sensorische integratie. Hieronder kun je meer lezen over onze trainingen.

Ik ben echt heel benieuwd wat jullie ervan vonden. Had je er wat aan? Waar ga je op letten? Met welke tips ga je wat doen? Laat je het me weten in een reactie hieronder?

Tijdens het schrijven van dit blog kwamen er al allemaal ideeën voor nieuwe blogs naar boven. Hoe begin je met Sensopatisch Spel? Sensopatisch Spel met Baby’s. Sensopatisch Spel in de Kleuterklas. En zeker ook Sensopatisch Spel voor oudere kinderen.
Ook ga ik de Sensopatisch Spel 10-daagse die ik samen met Mirna heb gedaan met filmpjes en feitjes over Sensopatisch Spel nog even in een blog verwerken. Zodat je dit ook rustig kunt teruglezen en kijken. Ik schrijf dus rustig door. Er zal vast snel weer een blog volgen over Sensopatisch Spel.

Liefs Monique van De Kliederschuur


« 

Reactie plaatsen

Reacties

Arlette
8 dagen geleden

Prachtige blog! Dank je wel! Ik wist al veel, maar heel fijn nog meer verdieping. Als pedagogisch coach zou ik dit heel graag meer zien op de kinderdagverblijven en de buitenschoolse opvang. Ik ga thuis als moeder van 5 in ieder geval lekker aan de slag! Helemaal leuk! Bedankt!!

Heleen Angenent
7 dagen geleden

Wat een fijne en heldere blog!! Ik ben al jaren fan van deze vormen van spelen en materiaal aanbieden en zelfs nu, als bijna pensionada en oma wordt ik er nog helemaal enthousiast van als ik dit zo lees. Goed uitgewerkte blog!!